Jeff Bezos & Cửa hàng bán mọi thứ Amazon

Hẳn ai trong chúng ta cũng đã từng nghe nói đến Amazon, một công ty thương mại điện tử nổi tiếng hàng đầu của Mỹ, chuyên bán sách, âm nhạc, máy đọc sách Kindle v.v… Dạo một vòng trên website www.amazon.com, tôi thử tìm cho mình một tựa sách nào liên quan đến công ty, tôi gõ từ khóa “Amazon,” nhấn Enter, ngay lập tức, trang web trả về cho tôi gần 13,9 triệu kết quả, và đập ngay đầu tiên vào mắt tôi là tựa sách The Everything Store: Jeff Bezos and the Age of Amazon, phát hành ngày 12 tháng 8 năm 2014, của tác giả Brad Stone. Tôi thử click vào tựa sách này tiếp, tôi nhận thấy có 798 lượt khách hàng nhận xét (customer review) về quyển sách này với mức đánh giá tích cực (trung bình 4.4/5 sao, một tiêu chí xếp loại mức độ yêu thích của người đọc về bất kỳ một sản phẩm nào, trong đó có sách được Amazon đặt ra). Trang web giới thiệu như thế này:

Nhà sáng lập nhìn xa trông rộng Amazon.com, Jeff Bezos, không chỉ giới hạn ở phạm vi người bán sách. Ông mong muốn Amazon trở thành cửa hàng bán mọi thứ, chào bán không giới hạn các chủng loại sản phẩm, và sự thuận tiện đầy cám dỗ ở mức giá thấp đột phá. Để làm điều này, ông đã phát triển văn hóa công ty với tham vọng không ngừng, xoay quanh những bí mật đến nay vẫn chưa được tiết lộ. Cho tới khi quyển sách này ra đời.

Tác giả Brad Stone đã có những cuộc tiếp xúc chưa từng có tiền lệ với những nhân viên hiện tại và trước đó của Amazon, và các thành viên gia đình Bezos, và quyển sách này là quyển sách đầu tiên phản ánh sâu sắc các khía cạnh ở Amazon. Cửa hàng bán mọi thứ (The Everything Store) là quyển sách mà giới kinh doanh không thể ngừng nói về, một tiểu sử đã tiết lộ và khẳng định về công ty đã tiên phong và đặt cược lớn nhất vào Internet và vĩnh viễn thay đổi cách chúng ta mua sắm và đọc.

Bezos_Jeff_AMAZON

Jeff Bezos

Thành lập vào năm 1994, qua những ngày tháng tăng trưởng nóng, trải qua thời kỳ bong bóng công nghệ những năm 99-2000, cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008, Amazon đến nay đã có vốn hóa thị trường dao động quanh mức 200 tỷ đô. (Chú thích: bài này được viết vào thời điểm cách đây hơn 1 năm. Hiện tại vốn hoá của Amazon đã lớn hơn 350 tỷ đô.)  

Vậy, điều gì đã làm nên thành công của Amazon hôm nay? Chúng ta có thể học gì từ công ty và Jeff Bezos? Những câu hỏi đại loại như thế này đã tò mò tôi, một kẻ vốn rất ưa thích lướt tìm các tựa sách ngoại văn trên Amazon bởi tính cá nhân hóa của nó – như thể Amazon đọc được suy nghĩ của tôi, và nó còn biết cách gợi ý hàng loạt tựa sách tương tự tuyệt vời mà tôi đang quan tâm muốn tìm hiểu thêm. Trên hết, thương mại điện tử ngày càng trở nên phổ biến trên thế giới, và cả ở Việt Nam, nên tôi nghĩ mình cũng nên đọc quyển sách này để hiểu thêm những thuận lợi, khó khăn, cách tổ chức của một công ty thương mại điện tử bán lẻ như Amazon.

Và đây là những gì sau hơn một tuần đọc quyển Cửa hàng bán mọi thứ: Jeff Bezos và kỷ nguyên Amazon, mà tôi muốn chia sẻ với các bạn, xoay quanh 2 chủ đề chính: triết lý kinh doanh, tầm nhìn của Amazon, và con người Jeff Bezos và những ảnh hưởng của ông lên văn hóa Amazon.

  1. Triết lý kinh doanh

Trong lời nói đầu, khi tác giả Brad Stone phỏng vấn, Jeff cho biết 3 lựa chọn Amazon theo đuổi là: Khách hàng là trung tâm, nghĩ và hành động dài hạn và phát minh.

Chúng tôi thật sự coi khách hàng là trung tâm, định hướng dài hạn và thích phát minh. Hầu như các công ty không làm những điều này. Họ chỉ lo tập trung vào đối thủ, thay vì vào khách hàng. Họ muốn phục vụ cho những thứ sẽ trả cổ tức trong hai hoặc ba năm, và nếu không có kết quả gì trong hai hoặc ba năm, họ sẽ di chuyển sang thứ khác. Và họ thích là người theo sát sau hơn là những người phát minh, vì điều này mang lại cảm giác an toàn hơn. Vì thế, nếu anh muốn nói sự thật ở Amazon, đây là những gì mà chúng tôi khác biệt. Hiếm có công ty nào theo đuổi cả ba tiêu chí này.”

Quả thực, nếu đọc xuyên suốt quyển sách, chúng ta sẽ thấy Amazon luôn luôn tuân thủ theo các mục tiêu này.

Với việc coi Khách hàng là trung tâm:

+ Amazon coi tầm nhìn là Cửa hàng bán mọi thứ ngay từ những ngày đầu khi Jeff sáng lập nên công ty. Nếu ban đầu, Amazon chỉ bán sách, Jeff coi rằng nếu chỉ bán sách, cũng phải làm sao mang lại nhiều sự lựa chọn là các đầu sách nhất cho khách hàng. Các cửa hàng truyền thống thành công như Barnes and Noble có hơn 150 nghìn đầu sách, thì Amazon ngay từ những ngày đầu khi tung ra website đã đảm bảo mình có hơn 1 triệu tựa sách để khách hàng lựa chọn. Chính trong hạng mục sách đó, sau này Amazon lại mở rộng ra không chỉ các thể loại, đầu sách, mà còn bổ sung thêm sách nói, sách do chính Amazon phát hành, sách điện tử. Không chỉ dừng lại ở sách, Amazon liên tục mở rộng các chủng loại sản phẩm, cung cấp cho khách hàng của mình một danh mục rất đa dạng các thể loại sản phẩm để khách hàng lựa chọn, tăng cơ hội mua hàng.

+ Amazon muốn giúp khách hàng ra quyết định mua hàng, nói và phản ánh sự thật để khách hàng tự quyết định, chứ không phải bán hàng cho bằng được thông qua chỉ nói những điều tích cực về sản phẩm. Đây là lý do Amazon cho phép khách hàng nhận xét sản phẩm, đón nhận mọi phản ứng tích cực lẫn tiêu cực, và tận dụng nguồn lực đám đông để giúp đỡ chính cộng đồng khách hàng khi mua sắm trực tuyến.

+ Giá phải càng ngày càng rẻ, có lợi cho khách hàng. Amazon thành một thương trường thật thụ, khi Amazon đặt ra luật chơi mà chỉ những ai muốn tồn tại phải tham gia vào một cách khốc liệt, sao cho có lợi nhất cho khách hàng, từ nhà cung cấp, đối tác thứ ba trên Marketplace và chính Amazon. Cuộc chinh chiến của Amazon phản ánh rõ điều này trong việc phá bỏ các lề thói kinh doanh truyền thống mà công ty nghĩ vẫn chưa hiệu quả trong việc mang lại lợi ích cho khách hàng, thách thức ngành xuất bản và ngành bán lẻ rộng lớn với nhiều mặt hàng truyền thống, thách thức chính bản thân Amazon để luôn luôn cải thiện dịch vụ, giá cả sao cho có lợi nhất cho khách hàng.

+ Trải nghiệm mua sắm tiện ích, thuận tiện và cá nhân hóa cho khách hàng: dịch vụ 1-click (mua hàng chỉ bằng một cú nhấp chuột), dịch vụ giao hàng miễn phí trong 2 ngày Prime, gợi ý các sản phẩm tương tự và mua kèm mà các khách hàng khác quan tâm đến cùng sản phẩm mua, có đủ mọi loại hàng hóa để lựa chọn, từ quần áo, giày dép, âm nhạc, phim ảnh, sách, các sản phẩm thể thao, làm đẹp, chăm sóc sức khỏe, làm vườn, máy móc, đồ điện tử, các sản phẩm giải trí v.v…,  dịch vụ thanh toán an toàn, gọn lẹ, và các tiện ích phục vụ trải nghiệm mua sắm không ngừng được cải thiện, mở rộng và phát triển.

Nghĩ và hành động dài hạn: thể hiện ở việc Jeff Bezos đặt cược vào Internet và thương mại điện tử qua việc ông bỏ việc ở Wall Street với mức lương hậu hĩnh, và khởi nghiệp Amazon, cho đến quan điểm về lợi nhuận:

Chúng tôi tin rằng thước đo căn bản cho thành công của mình là giá trị cổ đông mà chúng tôi tạo ra trong dài hạn. Giá trị này sẽ là kết quả trực tiếp thể hiện khả năng của chúng tôi trong việc mở rộng và củng cố vị thế người dẫn đầu thị trường hiện tại. Thị phần dẫn đầu của chúng tôi càng mạnh, mô hình kinh doanh của chúng tôi càng ưu việt. Dẫn đầu thị trường mang lại trực tiếp doanh thu cao hơn, lợi nhuận cao hơn, vòng xoay vốn tốt hơn, và tương thích là chỉ số sinh lời trên vốn đầu tư cao hơn.

Những quyết định của chúng tôi liên tục nhất quản thể hiện sự tập trung này. Đầu tiên chúng tôi đánh giá bản thân dựa trên những thước đo phản ánh đúng nhất vị thế dẫn đầu thị trường của mình: tăng trưởng khách hàng và doanh thu, mức độ khách hàng tiếp tục mua hàng trên cơ sở lặp lại, và độ vững mạnh của thương hiệu. Chúng tôi đã phát minh và sẽ tiếp tục phát minh rất nhiều để mở rộng và gia tăng cơ sở khách hàng, thương hiệu và hạ tầng, và đó là cách chúng tôi hướng đến việc thiết lập một mô hình kinh doanh bền vững.

Cho đến Phát minh: Jeff Bezos khẳng định và luôn luôn làm mọi cách chứng minh Amazon không đơn thuần chỉ là một nhà bán lẻ thương mại điện tử. Công ty định vị là một công ty công nghệ linh hoạt. Công ty liên tục sáng tạo ra những sản phẩm như máy đọc sách Kindle, cải tiến không ngừng hệ thống xử lý đơn hàng và giao hàng, và coi đó là năng lực cạnh tranh lõi của Amazon so với những công ty bán lẻ khác. Trên hết, dịch vụ web Amazon (AWS) mang tính cách mạng trên nhiều phương diện. Với chi phí rẻ, dễ dàng kết nối, AWS đã giúp tạo ra hàng nghìn các công ty khởi nghiệp Internet, mà sẽ không khả thi trước đó nếu không nhờ vào AWS, và nó mang lại cho các công ty lớn hơn khả năng thuê siêu máy tính ở điện toán đám mây, thúc đẩy sự ra đời của kể nguyên phát minh mới ở tài chính, dầu khí, sức khỏe và khoa học. Nó giúp nâng tầm toàn ngành công nghệ thoát khỏi tình trạng bất ổn hậu bong bóng dot-com. Amazon đã chứng minh mình hoàn toàn có thể vượt qua những cái bóng ông lớn sản xuất phần cứng lâu đời như Sun Microsystems và Hewlett-Packard, và định nghĩa nên làn sóng mới của điện toán doanh nghiệp.

Không chỉ dừng lại đó, Amazon còn phát minh ra điện thoại, tivi, máy tính bảng của riêng mình, và đi kèm với các dịch vụ mà cửa hàng bán mọi thứ có thể mang lại cho khách hàng tiện ích nhất như sách, âm nhạc, phim ảnh, giải trí v.v…

  1. Tính cách, con người của Jeff, và sự ảnh hưởng lên văn hóa Amazon

Hình ảnh Jeff Bezos, người sáng lập, ông chủ Amazon toát lên bản chất là một người siêu thông minh, khắt khe, đòi hỏi cao trong công việc và cộng sự, thuộc tuýp người quản lý vi mô chi tiết, kiểm soát mọi thứ ở Cửa hàng bán mọi thứ. (Một điểm chung với nhà sáng lập quá cố Apple là Steve Jobs).

Ông có lối suy nghĩ khác đám đông, luôn luôn đặt câu hỏi và thách thức các cung cách quản lý kinh doanh truyền thống. Là một cửa hàng bán mọi thứ, Jeff cho rằng nó không thuộc vào ngành bán lẻ, không giới hạn không gian bày các kệ hàng, và phải cá nhân hóa với từng đối tượng khách hàng. Nó chấp nhận những đánh giá tiêu cực bên cạnh những đánh giá tích cực, và chào bán những sản phẩm đã qua sử dụng bên cạnh những sản phẩm mới đến khách hàng để họ tự lựa chọn. Theo Bezos, Amazon mang lại giá rẻ mỗi ngày và cả dịch vụ khách hàng tuyệt vời. Amazon là sự kết hợp của Walmart và Nordstrom.

Ông còn một là một người tập trung cao độ, hướng đến tính hiệu quả trong công việc, và nếu cộng sự, đồng nghiệp không đạt được những tiêu chuẩn cao khắt khe đặt ra, ông rất dễ dàng nổi nóng. Bezos không chấp nhận văn hóa đồng thuận dựa trên số đông và môi trường dân chủ nơi văn phòng. Vì hướng đến tính hiệu quả, nên tính khí nóng nảy của ông thường có thể cho qua, vì ông làm mọi việc vì kết quả hoạt động của công ty và dịch vụ khách hàng.

Ông mong muốn xây dựng văn hóa phân quyền, tinh thần tự ra quyết định và chịu trách nhiệm của nhân viên, và ông mong muốn mỗi nhân viên phải có tinh thần dám nghĩ dám làm. Trong giao tiếp, ông đặt ra quy tắc 2 chiếc bánh pizza, và cho rằng một đội nhóm hiệu quả không nên có quá 10 người, lý tưởng là chỉ từ 5-7 người. Theo Jeff, mỗi nhóm phải nhỏ đủ để trong trường hợp làm việc trễ, mỗi thành viên trong nhóm có thể ăn no với chỉ 2 chiếc bánh pizza. Các đội nhóm này sẽ được giao trọng trách giải quyết các vấn đề lớn nhất của Amazon, phải cạnh tranh với nhau dựa trên các nguồn lực, và đôi khi chồng lấn nỗ lực, mô phỏng theo thuyết tiến hóa của Darwin trong tự nhiên. Ông tin rằng nếu không ràng nhân viên vào lối văn hóa giao tiếp nội bộ rườm rà công ty, các đội nhóm này sẽ tiến nhanh và đáp ứng các nhu cầu của khách hàng nhanh hơn.

Ông cho rằng cần giao tiếp ít hơn. Nếu giao tiếp nhiều, kể cả giữa nhân viên với nhau và nhân viên với khách hàng chứng tỏ có vấn đề và không hiệu quả: “Giao tiếp là một dấu hiệu của rối loạn. Điều đó có nghĩa mọi người không làm việc với nhau gần gũi, theo cách tự nhiên. Chúng ta nên tìm cách xác định để làm sao các đội nhóm giao tiếp ít hơn với nhau, chứ không phải nhiều hơn.” Sự hợp tác giữa các nhân viên chỉ làm lãng phí thời gian, và những ai liên quan đến các vấn đề nhất sẽ thường ở vị trí tốt nhất để giải quyết chúng.

Với văn hóa công ty đề cao sự hiệu quả về mặt thời gian, ông cũng yêu cầu không họp riêng với từng người, mà họp chung. Khi họp hành, ông không cho phép sử dụng các slide thuyết trình, mà mọi người phải tập viết và đúc kết vấn đề, cách giải quyết dưới 6 trang giấy trở lại. Đó là văn hóa họp hành của Amazon.

Có thể thấy sự lớn mạnh từ con số 0 của Amazon được Jeff Bezos tuân thủ và chiêm nghiệm từ sự tiến hóa của tự nhiên, của thuyết Darwin. Ông cho rằng doanh nghiệp của mình phải lớn mạnh nhanh nhất để gia tăng năng lực cạnh tranh và khả năng đàm phán với nhà cung cấp. Amazon cũng chấp nhận và sẵn sàng “làm thịt” chính mình để chấp nhận đau trước mắt, thắng lợi lâu dài, một điều mà các công ty với mô hình kinh doanh truyền thống không dám làm vì nó vi phạm vào “cần câu cơm” của họ. Đó chính là lý do Amazon chào đón các đối tác thứ ba bán hàng trên website của mình thông qua Marketplace. Nếu đối tác thứ ba bán rẻ hơn Amazon, công ty sẽ quan sát và học hỏi cách làm của họ cho mình. Quan điểm thích nghi và sinh tồn đã giúp Amazon đầu tư liên tục vào năng lực cạnh tranh của mình, từ đó, công ty ngày càng có sức mạnh với các đối tác cung cấp, và các đối thủ tiềm năng. Quan điểm này cũng khiến thay đổi luật chơi của các bên liên quan sao cho mang lại lợi ích tốt nhất cho khách hàng.

Jeff Bezos liên tục học hỏi từ những người đi trước, như Sam Walton với Walmart, Sinegal ở Costco, và phát triển các giá trị, kinh nghiệm ở công ty cho tương xứng, nhằm mục đích cuối cùng là mang lại giá trị cho khách hàng với giá rẻ có lợi cho họ. Ông cũng rút ra bài học từ quyển sách Từ tốt đến vĩ đại của Jim Collins để xác định thế mạnh của Amazon và liên tục đầu tư cho nó: giá rẻ. Khi giá càng rẻ thì càng có nhiều khách hàng ghé vào website. Càng nhiều khách hàng thì doanh số càng tăng, càng thu hút các đối tác bán hàng trả phí nhiều hơn đến Amazon. Điều này cho phép công ty dàn trải chi phí cố định nhiều hơn vào những trung tâm hoàn thành đơn hàng, hay các server phục vụ cho website. Điều này lại càng hiệu quả, cho phép giảm giá hơn nữa. Việc học của ông còn đến từ việc chào đón và khuyến khích văn hóa sáng tạo, phát minh trong nội bộ của công ty, để cho ra đời các dịch vụ ưu việt của Amazon như dịch vụ giao hàng nhanh trong vòng 2 ngày Prime. Jeff phổ biến văn hóa đọc sách và thảo luận ở Amazon để mọi người hiểu nhau và cùng bàn bạc các vấn đề, giải pháp chung cho công ty.

Jeff Bezos luôn mong muốn xây dựng cho công ty đội ngũ tài năng, và nuôi dưỡng một môi trường làm việc đề cao sự sáng tạo, phát minh những cái mới. Ông thổi vào nhân viên tinh thần dám nghĩ dám làm, và kết quả tất yếu là sự ra đời của máy đọc sách Kindle, dịch vụ điện toán đám mây cho doanh nghiệp AWS – những phát minh để đời của Amazon.

Mặc dù là một người khắt khe, khó tính trong công việc, nhưng trên hết, Jeff Bezos được mọi người kính trọng vì ông chân thực, có uy tín. Jeff có được ngày hôm nay là nhờ được nuôi dưỡng trong tình thương của một người bố dượng luôn truyền cho con cái tinh thần đạo đức công việc và tình yêu nước Mỹ; một người mẹ thương con và mong muốn, hành động vì những điều tốt đẹp cho con; một người ông nuôi dưỡng và truyền tinh thần tự lập, tháo vát, ham mê khoa học đến cháu mình từ những ngày còn nhỏ. Nói thêm về tinh thần đam mệ khoa học, từ nhỏ, Jeff có một ước mơ là giải cứu loài người bằng cách tạo ra những thuộc địa vĩnh cửu quay quanh các trạm không gian, và trả hành tinh Trái đất về với sự bảo tồn tự nhiên khổng lồ của nó. Muốn được như vậy, ông phải kiếm rất nhiều tiền, và sự thành công của Amazon khiến tài sản của ông lên đến trên 30 tỷ đô. Ước mơ của ông hoàn toàn có thể trở thành hiện thực với công ty riêng chuyên nghiên cứu về hàng không vũ trụ Blue Origins do Jeff lập nên.

download

Cách Jeff Bezos chèo lái Amazon có thể gây tranh cãi với không ít người, nhưng trên hết, tôi học được từ ông tinh thần kiên định với mục tiêu, những giá trị mình đặt ra, dám nghĩ dám làm, sống tử tế. Tương lai của Blue Origins, Amazon tiếp theo như thế nào, tôi không rõ, nhưng tôi tin rằng, quyển sách Cửa hàng bán mọi thứ quả thực đã giúp tôi hiểu hơn chút ít về những bí mật xoay quanh Amazon, con người Jeff Bezos. Tôi tin là bạn cũng rút ra nhiều điều bổ ích khi đọc nó giống tôi.

 

 

Advertisements

One thought on “Jeff Bezos & Cửa hàng bán mọi thứ Amazon

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s