Chuỗi giá trị ngành gỗ & TTF

Theo báo cáo nghiên cứu về việc nâng cấp chiến lược ở chuỗi giá trị gỗ toàn cầu của Tổ chức phát triển công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO – United Nations Industrial Development Organization), dưới đây là chuỗi giá trị của ngành gỗ:

0-wood-value-chain
Ảnh: Chuỗi giá trị ngành gỗ – Báo cáo nghiên cứu về việc nâng cấp chiến lược ở chuỗi giá trị gỗ toàn cầu của Tổ chức phát triển công nghiệp Liên hợp quốc (United Nations Industrial Development Organization) – tháng 9 năm 2008

Chúng ta có thể hiểu nhanh bản chất kinh doanh của ngành gỗ khi tìm hiểu về chuỗi giá trị của ngành. Ngành gồm các hoạt động chính sau, và tùy vào cách tổ chức bởi những điều kiện khách quan hay chủ quan của chính phủ, các doanh nghiệp tham gia vào ngành có tiềm lực, kinh nghiệm, khả năng đến đâu mà sẽ có xu hướng chỉ chuyên về một mảng/hoạt động, hoặc là chuỗi giá trị dọc (hầu hết hoạt động từ đầu vào đến đầu ra): trồng rừng, xử lí gỗ thô, sản xuất gỗ, phân phối sỉ (trong và ngoài nước), bán lẻ. Nếu nhìn vào chuỗi giá trị ngành này toàn cầu, bạn sẽ không khỏi ngạc nhiên khi biết có những doanh nghiệp rất lớn như IKEA tham gia hầu như mọi công đoạn, nhưng họ mạnh đặc biệt ở những mảng như bán lẻ và xây dựng thương hiệu, vừa sản xuất, vừa hợp tác và thu mua từ các nhà sản xuất địa phương.

Còn theo một báo cáo khác của GDS năm 2011, ở Việt Nam, chuỗi giá trị xử lí gỗ chia ra làm 3 mảng chính:

  • Upstream: trồng rừng.
  • Midstream: chế biến gỗ ban đầu.

Những vấn  đề chính: công nghệ thấp, không tối ưu hóa lượng gỗ khi chế biến, gây thất thoát, lãng phí sau khi gỗ được chặt; các vấn đề về môi trường; khó khăn khi thu hoạch gỗ (phần lớn do kết cấu địa hình, không gian trồng).

  • Downstream: sản xuất sản phẩm gỗ.

Những vấn đề chính: giá trị tăng thêm thấp; phụ thuộc nhiều vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu;  tỷ lệ xử lí cao ở xuất khẩu; giá xử lí gỗ thấp; thị phần nội địa thấp; lợi nhuận thấp; thiếu các nhà thiết kế nội địa, các thương hiệu tên tuổi, các nhà phân phối; thiếu các kĩ năng marketing, quản trị; hầu hết các doanh nghiệp đều là các nhà thầu phụ (xử lí, chế biến cho các thương hiệu tên tuổi nước ngoài dưới hình thức gia công); thiếu hụt nguồn lực lao động (có tay nghề).

Tuy nhiên, cũng theo báo cáo của UNIDO, các công ty nội địa khi tham gia vào thị trường toàn cầu gặp những giới hạn nhất định về chiến lược, đường hướng phát triển. Cụ thể, báo cáo này chỉ ra những điểm yếu đáng lưu ý là:

  • Hiểu biết về thị trường. Các doanh nghiệp thường ít quan tâm đến bản chất và sự phức tạp của những thị trường mà họ bán hàng. Điều này khá điển hình khi các thị trường nằm khá cách biệt và khẩu vị của người tiêu dùng cũng khác nhau. Tùy theo đối tượng phục vụ như ngách cao cấp hay rẻ tiền mà cách tiếp cận sẽ khác nhau.
  • Xác định năng lực lõi. Các doanh nghiệp địa phương thường không hiểu rõ năng lực lõi của mình là gì để làm nên sự khác biệt. Nếu không hiểu năng lực lõi của mình, các doanh nghiệp này sẽ gặp khó khăn khi tham gia vào thị trường toàn cầu. Giả sử nếu năng lực lõi không có, doanh nghiệp có khả năng đạt được nó hay không?, và bằng cách nào?
  • Xác định chiến lược kinh doanh thích hợp. Một chiến lược kinh doanh hiệu quả phải kết hợp hài hòa giữa cơ hội thị trường với năng lực lõi của doanh nghiệp. Nếu không, sẽ khó mà thâm nhập bền vững thị trường nước ngoài.
  • Xác định chiến lược sản xuất. Liệu doanh nghiệp ngay cả khi đã ý thức được cần sản xuất cái gì, có chắc là doanh nghiệp đó có khả năng sản xuất linh hoạt, với số lượng, phẩm chất và mức giá yêu cầu hay không? Điều này đòi hỏi cần sự thay đổi về kiểm soát chất lượng nội bộ và quy trình logistics, các hình dạng mới của thiết kế, sở hữu máy móc, công nghệ mới.
  • Cải tiến sự liên kết vào chuỗi giá trị. Ngay cả khi doanh nghiệp hoạt động rất hiệu quả, nếu không có sự liên thông vào chuỗi giá trị, tính hiệu quả đó cũng sẽ bị giới hạn lại.
  • Thực thi thay đổi. Điều này giúp những nhận thức đúng đắn về cạnh tranh, chiến lược đi vào thực tiễn. Điều này đòi hỏi nỗ lực cho cả sự đầu tư về con người, phát triển các mối quan hệ tin cậy, qui trình liên tục cải tiến và những thay đổi ở cấu trúc tổ chức.

Chúng ta cũng cần hiểu hơn việc xuất khẩu đó – ai sẽ là người mua? Có 2 dạng người mua nước ngoài cho các công ty gỗ nội địa: sản xuất theo đơn hàng đã có sẵn thiết kế (hàm lượng giá trị chủ yếu ở khâu này) và sản xuất theo thiết kế của chính mình. Mỗi cách hợp tác lại có những yêu cầu và luật chơi riêng, mà ở đây có những nét chính như sau:

  • Sản xuất theo đơn hàng đã được thiết kế: quản trị theo chuỗi cung ứng toàn cầu, có các văn phòng đại diện ở các nước địa phương nơi các nhà cung cấp – nhà sản xuất đồ gỗ nội địa hoạt động. Họ xây dựng hình ảnh, thương hiệu khắt khe, theo các tiêu chí đặt ra và kiểm soát việc thiết kế để giữ gìn sự nhất quán của thương hiệu. Các nhà sản xuất địa phương chỉ việc nhận đơn hàng cùng các yêu cầu kĩ thuật, thiết kế họ đặt ra, với năng lực của mình phù hợp đáp ứng được sẽ hợp tác. Đặc điểm của việc hợp tác với các nhà bán lẻ đa quốc gia này là họ chú trọng đến việc cắt giảm giá thành, sản xuất theo qui mô lớn toàn cầu và khu vực. Điều kiện thanh toán do họ đặt ra, và thường là bất lợi cho người hợp tác vì trả chậm, trả sau. Nếu không quản lí vốn lưu động tốt sẽ gặp khó khăn, nhưng cái lợi là hợp tác với họ sẽ học được các tiêu chuẩn, kĩ thuật, phương pháp sản xuất hiện đại, nâng cao tay nghề và uy tín.
  • Sản xuất theo chính thiết kế của mình: đây là những nhà bán lẻ đồ gỗ nội thất toàn cầu – khu vực lớn, cũng đi theo phương pháp ai chào giá cạnh tranh nhất sẽ được chấp nhận, dĩ nhiên là các tiêu chí về chất lượng và thiết kế phải đạt tiêu chuẩn do họ đề ra. Các nhà bán lẻ này không hỗ trợ qui trình sản xuất, không cung cấp thiết kế, và tự thân nhà sản xuất địa phương phải vận động. Họ thường mua trực tiếp nếu nhà sản xuất bán hàng có sản phẩm chào vào hệ thống bán chạy, nếu không, họ sẽ thông qua các địa lí nhập khẩu nếu hàng bán chậm, số lượng lớn, hoặc sản phẩm mới, chưa rõ có cơ hội thành công cao hay không. Vì không cung cấp thiết kế, nên họ đánh giá cao những nhà sản xuất có năng lực cả về thiết kế và sản xuất. Thông thường mùa mua hàng như ngoại thất chỉ diễn ra cao điểm từ 1,5 đến 2 tháng/năm, vào mùa xuân và chớm hạ. Việc thiết kế phải diễn ra từ mùa xuân, hạ năm trước, đặt hàng vào mùa thu và giao hàng để cho kịp mùa bán hàng vào mùa xuân, hạ năm sau. Như vậy, các nhà bán lẻ này chú trọng đến cả việc hàng được tự thiết kế, giao hàng đúng, sớm, có chất lượng và giá cả.

Cả hai loại nhà bán lẻ này so về năng lực họ đều có kinh nghiệm lâu năm ở cả thị trường khu vực và toàn cầu, tích lũy vốn lớn, có năng lực quản trị chuỗi cung ứng đa dạng và linh hoạt, đều cố gắng đưa mức giá sản phẩm càng ngày càng thấp mà vẫn đảm bảo, cải tiến chất lượng là nhờ sản xuất, trình độ công nghệ qui mô lớn, hiện đại. Khi tham gia hợp tác với loại nhà bán hàng nào cũng cần hiểu rõ năng lực của mình và nguồn lực mình có là gì, có đáp ứng được sao cho có lợi cho cả người mua và cả chính mình, đặc biệt là khi năng lực thiết kế của mình còn hạn chế, trình độ sản xuất, kiểm soát chi phí, giá thành còn lạc hậu, chưa sản xuất được ở qui mô lớn, chưa giàu vốn để tự chủ động thị trường.

Về năng lực sản xuất để làm nên một sản phẩm, so sánh giữa Việt Nam và Trung Quốc, bằng sản phẩm ghế gỗ như dưới đây do cơ quan GDS thực hiện, chúng ta có thể thấy rõ, mặc dù lợi thế sở hữu giá đầu vào là gỗ nguyên liệu tốt hơn, nhưng ở khâu đóng gói, chúng ta lại tốn hơn nhiều chi phí, đặc biệt là ở khâu nguyên liệu đóng gói. Điều này cũng cần phải xem lại năng lực cạnh tranh, để làm sao cho giá thành sản phẩm ngày càng đi xuống mà vẫn đảm bảo chất lượng, cốt nhất là loại bỏ những chi phí thừa không đáng có.

12-value-chain-vn-vs-tq
Ảnh: Cơ cấu giá trị làm nên một chiếc ghế, so sánh giữa Việt Nam và Trung Quốc – Nguồn: GDS

 

Advertisements

One thought on “Chuỗi giá trị ngành gỗ & TTF

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s